Transitief werk

is een term die ik gebruik voor therapeutisch werk dat zich richt op personen die in een overgangsfase verkeren waarbij de staat van (bewust-)zijn en (be-)leven verandert en de afstand tot de alledaagse werkelijkheid toeneemt. Denk daarbij onder meer aan personen die in een voortdurende comateuze toestand verkeren of hun levenseinde zien naderen.

Het streven is om deze mens in zijn¹ geestelijke binnenwereld te bereiken en hem bij te staan in het veranderingsproces dat hij doormaakt. Werken aan verbinding en ruimte bieden aan innerlijke ervaringen vormen daarbij de basis. In de praktijk betekent dit – bij personen die in comateuze toestand zijn beland – ook het zoeken naar nieuwe communicatiekanalen en nieuwe wijzen van communiceren waarbij ik me graag laat inspireren door onder meer het werk van dr. A. Mindell, psycholoog en pionier in het veld van ‘comawerk’.

Coma

De comastaat lijkt in veel gevallen op een tussenhalte en soms op een soort retraiteplek of vrijplaats die ons de ruimte geeft om bezig te zijn met onze geestelijke binnenwereld. Er zijn casuïstische aanwijzingen dat we tijdens coma in een droomachtige toestand verkeren. Daarbij inbegrepen hallucinaties als gevolg van psychische shock, fysieke ontregeling of toegediende medicatie. Bewustzijnsschommelingen kunnen eraan bijdragen dat sommige prikkels uit de buitenwereld en ons lichaam (deels) binnenkomen en zich op een wonderlijke manier mengen in onze innerlijke belevingswereld. Deze mengelmoes aan indrukken kan in ons onrust, desoriëntatie en verwarring teweeg brengen zonder dat we daaraan (effectief) uiting kunnen geven. Tegelijk zijn er ook aanwijzingen voor het doorbreken van een helder of zelfs een vergroot bewustzijn: momenten waarin onze geestelijke binnenwereld ons nieuwe inzichten lijkt te willen aanreiken, ons wil sterken, voorbereiden en de weg wil wijzen. Uiterlijke tekenen (bewegingen of geluiden) komen vaak inadequaat over maar kunnen betekenisvol verband houden met de innerlijke beleving.

Transitief werk heeft hier tot doel om de comateuze mens in de poel van innerlijke ervaringen niet alleen te laten maar bij te staan; hem aan te moedigen en te helpen wijs worden uit wat zijn eigen binnenwereld hem wil aanbieden zodat hij in vertrouwen verder kan gaan. Oplevingen, ontwaken uit coma of juist loslaten en overlijden kunnen daaruit volgen als natuurlijke ontknoping.

Levenseinde

Het streven is hier om de mens te helpen zich voor te bereiden op het (fysieke) levenseinde. Als we ons moeten verzoenen met ons naderende levenseinde kan het heel louterend en helpend zijn om actief innerlijk op reis te gaan en onze gevoelens rondom afscheid, verlies en loslaten te onderzoeken. Transitief werk onderscheidt zich hier van stervensbegeleiding doordat het ervaringsgerichte en inzichtgevende behandeling impliceert en veelal in een eerdere fase plaatsvindt wanneer de mens nog voldoende energie bezit om innerlijk werk te verzetten. Transitief werk en stervensbegeleiding kunnen mijns inziens elkaar aanvullen en goed op elkaar aansluiten.

Ongetwijfeld kent het meer toepassingen dan hierboven genoemd. De grondgedachte van transitief werk is dat ons alledaags bewustzijn en beleven in een andere vorm kan overgaan die om een andere wijze van communiceren vraagt. De innerlijke ervaringen zijn steeds leidend in het contact.

Persoonlijke ervaringen met dierbaren rondom sterven en coma en het besef dat er iets ontbreekt binnen onze (palliatieve) zorg maken dat ik mij wil inzetten voor een nieuwe behandelings- en benaderingswijze.

¹Omwille van de leesbaarheid gebruik ik hier alleen de hij-vorm maar evengoed kan hier ‘zij’ gelezen worden.